Giải mã những cuộc “trở về” bằng ADN
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng trên khắp đất nước vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Phía sau những tấm bia mang dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên" là những cuộc kiếm tìm chưa có hồi kết của biết bao gia đình. Có người đã đi gần trọn cuộc đời để tìm kiếm, dò hỏi thông tin, lần theo từng ký ức của đồng đội, từng dữ liệu hồ sơ cũ kỹ của các cơ quan chức năng với hy vọng tìm lại người thân.
Khác với các phương pháp đối chiếu hồ sơ, địa bàn chiến đấu hay qua lời kể của nhân chứng lịch sử, giám định ADN dựa trên dấu ấn di truyền được truyền qua nhiều thế hệ. Đây là căn cứ khoa học có độ tin cậy cao nhất hiện nay trong xác định quan hệ huyết thống. Mỗi mẫu sinh phẩm của thân nhân được thu nhận, lưu trữ sẽ trở thành "chìa khóa" để đối sánh khi hài cốt liệt sĩ được quy tập, giúp loại bỏ những suy đoán cảm tính và khẳng định danh tính bằng chứng cứ khoa học. Giá trị ấy được minh chứng rõ nét qua chính những trường hợp của các gia đình liệt sĩ ở Thanh Hóa.
.jpg)
Thu nhận mẫu ADN hài cốt liệt sĩ - bước quan trọng trong hành trình xác định danh tính bằng chứng cứ khoa học.
Gia đình ông Trịnh Văn Tuấn, ở xã Nga An, tỉnh Thanh Hóa có hai người thân là liệt sĩ Trịnh Quang Hữu (hy sinh năm 1968) và liệt sĩ Trịnh Quang Lâm (hy sinh năm 1971). Suốt nhiều năm qua, hành trình đi tìm nơi yên nghỉ của hai anh trai là nỗi trăn trở chưa bao giờ nguôi trong lòng những người ở lại.
Theo lời kể của ông Tuấn, sau bao năm dò hỏi thông tin, lần theo từng dòng hồ sơ, từng lời nhân chứng, gia đình đã tìm được một phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Bình Phước (nay thuộc tỉnh Đồng Nai) và tin rằng đó là nơi an nghỉ của liệt sĩ Trịnh Quang Lâm. Nhiều năm liền, những chuyến đi thắp hương, những giọt nước mắt đoàn tụ tưởng như đã khép lại hành trình kiếm tìm.
Thế nhưng, kết quả giám định ADN đã mở ra một sự thật khác. Phần mộ mà gia đình vẫn hương khói suốt bao năm qua lại không phải của liệt sĩ Trịnh Quang Lâm. Theo kết quả đối sánh ADN, liệt sĩ Trịnh Quang Lâm hiện đang yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, tỉnh Gia Lai.
Chỉ một kết quả giám định ADN đã làm sáng tỏ điều mà hàng chục năm tìm kiếm bằng ký ức, nhân chứng và hồ sơ vẫn chưa thể giải đáp. Nếu không có chứng cứ khoa học ấy, một cuộc đoàn tụ tưởng như viên mãn có thể vẫn tiếp tục dựa trên sự nhầm lẫn, để rồi nỗi day dứt của gia đình kéo dài thêm qua năm tháng.
.jpg)
Không quản đường xa, cán bộ Công an đến từng địa phương để thu nhận mẫu ADN, góp phần nối gần hành trình đưa các liệt sĩ trở về với gia đình.
Nếu câu chuyện của gia đình ông Trịnh Văn Tuấn cho thấy giám định ADN có thể sửa lại một sự nhầm lẫn kéo dài nhiều năm, thì hành trình của gia đình ông Nguyễn Trọng Bảy, em ruột liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, ở xã Hợp Tiến lại là minh chứng cho sức mạnh của chứng cứ khoa học trong việc khép lại hơn nửa thế kỷ mòn mỏi kiếm tìm.
Suốt hơn 50 năm kể từ ngày người anh lên đường nhập ngũ rồi mãi mãi không trở về, ông Bảy chưa một ngày nguôi hy vọng. Ông đi qua nhiều tỉnh, thành, tìm đến các cơ quan chức năng, gặp gỡ những người đồng đội cũ của anh, chắt chiu từng thông tin dù nhỏ nhất với mong muốn duy nhất: biết được nơi anh mình đang yên nghỉ.
Nhiều năm trước, từ lời kể của một số đồng đội từng chiến đấu cùng liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát tại chiến trường miền Nam, gia đình biết đến một phần mộ ở thành phố Cần Thơ có nhiều thông tin trùng khớp. Mang theo niềm hy vọng lớn lao, ông Bảy lặn lội vào tận nơi, đối chiếu hồ sơ, xác minh từng chi tiết. Thế nhưng, tất cả vẫn chỉ dừng lại ở những dấu hiệu trùng khớp. Không có chứng cứ khoa học, không ai có thể khẳng định người nằm dưới phần mộ ấy chính là liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát.
Phải đến tháng 7/2025, hành trình ấy mới thực sự bước sang một trang mới. Trong đợt cao điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ do Công an tỉnh Thanh Hóa triển khai, ông Nguyễn Trọng Bảy là một trong hai thân nhân của liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát được thu nhận mẫu máu để phục vụ giám định, đối sánh ADN.
Ít lâu sau, kết quả giám định đã mang đến câu trả lời mà gia đình chờ đợi suốt hơn nửa thế kỷ: phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát hiện đang yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, thành phố Cần Thơ. Khoảnh khắc nhận được kết quả ấy, hành trình kiếm tìm kéo dài hơn 50 năm của gia đình ông Bảy cuối cùng cũng khép lại. Sau bao năm chỉ có hy vọng và ký ức dẫn lối, khoa học đã trả lại đúng tên tuổi cho người đã hy sinh, để người anh được trở về với gia đình trong sự thật, trong niềm an ủi và trong sự tri ân trọn vẹn.
Sự tận tâm, trách nhiệm của lực lượng Công an Thanh Hóa trong công tác thu nhận mẫu ADN
đang góp phần rút ngắn hành trình tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ.
