Luật Công nghệ cao số 133/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động phát triển, ứng dụng và làm chủ công nghệ cao, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với những cơ hội phát triển, lĩnh vực này cũng đặt ra yêu cầu tăng cường nhận thức pháp luật, chủ động nhận diện và phòng ngừa các hành vi lợi dụng hoạt động nghiên cứu, đầu tư, sản xuất, kinh doanh và chuyển giao công nghệ để vi phạm pháp luật.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng phát triển, Luật Công nghệ cao hướng đến khuyến khích nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ; thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ sản xuất thử nghiệm sản phẩm công nghệ cao, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Những chính sách này mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam phát triển sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước, quốc tế.
Tuy nhiên, giá trị lớn của công nghệ, tài sản trí tuệ và nguồn vốn đầu tư cũng có thể trở thành mục tiêu để các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Những nguy cơ đáng chú ý gồm gian lận trong hoạt động đầu tư, lợi dụng chính sách hỗ trợ và ưu đãi, kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, chiếm đoạt kết quả nghiên cứu, tiết lộ trái phép bí mật công nghệ hoặc thực hiện các giao dịch chuyển giao công nghệ không đúng quy định.
Đặc biệt, trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng và an ninh mạng, việc thiếu hiểu biết pháp luật hoặc lơ là trong quản lý dữ liệu, tài sản trí tuệ có thể khiến doanh nghiệp chịu thiệt hại về tài chính, mất quyền kiểm soát đối với kết quả nghiên cứu, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, bên cạnh việc thúc đẩy phát triển công nghệ, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cần nâng cao cảnh giác, chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa vi phạm.
Cảnh giác với hành vi lợi dụng danh nghĩa công nghệ cao để trục lợi
Trên không gian mạng, các thông tin quảng cáo, giới thiệu dự án, sản phẩm và doanh nghiệp gắn với những cụm từ như “công nghệ cao”, “công nghệ chiến lược”, “được Nhà nước hỗ trợ” có thể tác động đến quyết định đầu tư, hợp tác của người dân và doanh nghiệp. Nếu không kiểm chứng kỹ, các tổ chức, cá nhân có nguy cơ bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch, tham gia dự án thiếu cơ sở pháp lý hoặc giao dịch với những đơn vị không đáp ứng điều kiện theo quy định.
Người dân và doanh nghiệp cần chủ động xác minh thông tin từ cơ quan có thẩm quyền; kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức, cá nhân, tính xác thực của dự án, nguồn gốc sản phẩm và các điều kiện liên quan trước khi quyết định đầu tư, hợp tác. Cần thận trọng trước những lời quảng cáo phóng đại về tính năng công nghệ, cam kết lợi nhuận cao hoặc thông tin cho rằng một dự án đương nhiên được hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước khi chưa có căn cứ xác thực.
Trong hoạt động nghiên cứu, sản xuất và kinh doanh, doanh nghiệp cần chủ động đăng ký, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sáng chế, thiết kế, phần mềm và sản phẩm có giá trị; xây dựng quy trình quản lý, phân quyền tiếp cận thông tin, bảo vệ dữ liệu và bí mật công nghệ. Đồng thời, cần thực hiện đầy đủ các quy định về đầu tư, sản xuất, kinh doanh, sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ; lưu trữ hồ sơ, chứng từ, hợp đồng có liên quan để bảo đảm tính minh bạch và phục vụ công tác kiểm tra, xác minh khi cần thiết.
Từ góc độ phòng, chống tội phạm kinh tế, việc nâng cao nhận thức pháp luật cho doanh nghiệp và người dân có ý nghĩa quan trọng trong ngăn ngừa các hành vi gian lận, lừa đảo, trục lợi chính sách, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và các vi phạm khác phát sinh trong lĩnh vực công nghệ cao. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường trong hoạt động huy động vốn, giới thiệu dự án, giao dịch công nghệ hoặc kinh doanh sản phẩm, tổ chức, cá nhân cần chủ động lưu giữ tài liệu liên quan và thông báo cho cơ quan chức năng để được tiếp nhận, xác minh, xử lý theo quy định.
Cùng với đó, việc phối hợp giữa lực lượng Công an với các cơ quan quản lý chuyên ngành, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp cần được tăng cường nhằm kịp thời trao đổi thông tin, nhận diện phương thức, thủ đoạn vi phạm mới và nâng cao hiệu quả phòng ngừa. Công tác phát hiện, xử lý phải căn cứ vào dấu hiệu, tài liệu và chứng cứ cụ thể, bảo đảm đúng chức năng, thẩm quyền và quy định của pháp luật.
Luật Công nghệ cao số 133/2025/QH15 không chỉ tạo điều kiện thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ mà còn đặt ra yêu cầu đối với các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, bảo vệ tài sản trí tuệ và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Chủ động nhận diện phương thức, thủ đoạn vi phạm, thận trọng khi giao dịch và kịp thời cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng sẽ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người dân, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ cao đúng quy định của pháp luật.
