CÔNG AN THANH HÓA NHỮNG NGÀY ĐẦU BẢO VỆ CHÍNH QUYỀN CÁCH MẠNG (Giai đoạn 1945 - 1954)

Mùa Thu năm 1945 đã đi vào lịch sử dân tộc như một mốc son chói lọi. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhân dân ta đã vùng lên tiến hành thắng lợi của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám. Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Thế nhưng, nền độc lập non trẻ đã lập tức phải đối mặt với muôn vàn thử thách, đó là: Hậu quả nạn đói năm 1945 tác động đến mọi mặt đời sống xã hội, hơn 90% dân số mù chữ, các tệ nạn xã hội từ chế độ cũ còn rất nặng nề, cùng với sự kiệt quê về kinh tế, ngân khố quốc gia gần như trống rỗng… Trong khi ở miền Bắc hơn hai mươi vạn quân Tưởng Giới Thạch mượn danh nghĩa giải giáp quân Nhật đã hậu thuẫn cho các tổ chức phản cách mạng chống phá chính quyền cách mạng; ở Nam Bộ, chỉ sau 21 ngày nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên bố độc lập, thực dân Pháp nổ súng tái chiếm Nam Bộ, quay trở lại xâm lược nước ta lần thứ hai; các đối tượng phản cách mạng trên cả nước vẫn ráo riết kích động gây bạo loạn, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc… đất nước ta trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”.

Trong bối cảnh ấy, bảo vệ chính quyền cách mạng không chỉ là nhiệm vụ của quân đội mà còn đòi hỏi phải nhanh chóng xây dựng một lực lượng chuyên trách bảo vệ trị an, đấu tranh với các tổ chức phản động và các đối tượng phản cách mạng. Đây chính là điều kiện quan trọng để lực lượng Công an cách mạng Việt Nam nói chung và Công an Thanh Hóa nói riêng bước vào một sứ mệnh lịch sử đặc biệt: Trở thành “lá chắn thép” bảo vệ chính quyền nhân dân, giữ vững niềm tin của quần chúng đối với Đảng và Nhà nước.

Phát huy truyền thống anh hùng của vùng đất “địa linh nhân kiệt”, “phên dậu của đất nước”, quê hương của những anh hùng hào kiệt: Bà Triệu, Dương Đình Nghệ, Lê Hoàn, Lê Lợi… ngay trong những ngày đầu tiền khởi nghĩa, những tổ chức tiền thân của lực lượng Công an Thanh Hóa đã ra đời, hoạt động bí mật giữa vòng vây quân thù.

Ngày 19/9/1941, tại Chiến khu Ngọc Trạo, Tổ trinh sát đầu tiên ra đời gồm 07 đội viên do đồng chí Phạm Văn Hinh phụ trách, làm nhiệm vụ điều tra tình hình địch, bảo vệ cán bộ lãnh đạo, bảo vệ các cuộc họp bí mật và trực tiếp chiến đấu bảo vệ chiến khu. Bảy con người ấy tuy nhỏ bé giữa dòng chảy lịch sử nhưng đã gieo mầm cho một truyền thống bất diệt: Trung thành tuyệt đối, hoạt động bí mật, mưu trí, gan dạ và sẵn sàng hy sinh. Tiếp nối tinh thần đó, ngày 15/9/1944, lâm thời Tỉnh bộ Việt Minh Thanh Hóa ra Chỉ thị “Kíp sửa soạn khởi nghĩa”, thành lập Đội Tự vệ. Trong cao trào Cách mạng Tháng Tám, các “Đội tuyên truyền xung phong võ trang” hoạt động công khai, phối hợp cùng Đội Trinh sát, Đội Tự vệ vừa nắm chắc tình hình địch, rải truyền đơn, vạch mặt Việt gian, vận động binh lính và các tầng lớp Nhân dân; vừa hỗ trợ quần chúng phá kho thóc cứu đói, chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền.

Thực hiện Lệnh khởi nghĩa của Ủy ban khởi nghĩa tỉnh, ngày 18/8/1945, các lực lượng trinh sát, tự vệ, tuyên truyền xung phong đã tiên phong hỗ trợ quần chúng phá cửa nhà lao giải thoát chiến sĩ cách mạng, đánh chiếm trại Bảo an binh, trụ sở mật thám, Sở Liêm phóng, truy bắt bọn tay sai gian ác, cắt đứt hệ thống thông tin của địch và bảo vệ an toàn các trụ sở Ủy ban khởi nghĩa. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, chính quyền về tay Nhân dân, song cũng đặt ra yêu cầu cấp bách phải nhanh chóng xây dựng một lực lượng đủ bản lĩnh để bảo vệ chính quyền cách mạng, bởi nếu giành chính quyền là kết quả của sức mạnh toàn dân tộc thì giữ vững chính quyền lại là cuộc đấu trí lâu dài với “thù trong, giặc ngoài”.

Ngày 21/8/1945, lực lượng Cảnh sát xung phong được thành lập với quân số 100 đồng chí được tuyển chọn từ các đội viên tự vệ, tuyên truyền xung phong và trinh sát Việt Minh, do đồng chí Nguyễn Khắc Thiệu làm Chỉ huy trưởng, các đồng chí Nguyễn Tài Bồng và Hoàng Văn Tại làm Chỉ huy phó, được Mặt trận Việt Minh giao trọng trách bảo vệ chính quyền cách mạng mới thành lập; điều tra, đấu tranh trấn áp các tổ chức phản cách mạng và các loại tội phạm, giữ gìn trật tự trị an toàn tỉnh. Đến tháng 11/1945, lực lượng được phân thành 08 Chi cục gồm: Bái Thượng, Sầm Sơn, Cầu Sâng, Bến ô tô, Nhà ga, phố Tịch Điền, nhà lao tỉnh và nhà lao Bái Thượng, làm nhiệm vụ bảo vệ trị an, canh gác nhà lao, áp giải phạm nhân, áp tải bạc, bảo vệ kho bạc và Ủy ban cách mạng; riêng ở thị xã Thanh Hóa có 03 phân đội mang tên Ký Con, Tán Thuật và Đề Thám thực hiện nhiệm vụ tuần tiễu, giữ gìn trật tự và giải quyết tranh chấp trong Nhân dân.

Song song, số đội viên tự vệ và tuyên truyền xung phong sau khi chiếm Sở Liêm phóng của địch đã lập nên tổ chức “Liêm phóng Việt Minh” - sau đổi thành Trinh sát viện - do đồng chí Vũ Đình Chung làm Viện trưởng, gồm 30 người, phần đông được đưa vào Mã Hùm (xã Xuân Hưng, huyện Thọ Xuân) huấn luyện để làm nòng cốt phát triển lực lượng trinh sát.

Đến tháng 12/1945, một số đồng chí tốt nghiệp được bổ sung cho Cảnh sát xung phong, số tuyển thêm lập “Đội tự vệ xung phong” lên đường Nam tiến tham gia mặt trận Buôn Ma Thuột. Việc xây dựng đồng thời một lực lượng giữ trật tự công khai và một lực lượng trinh sát bí mật đã tạo nên thế trận bảo vệ chính quyền “từ sớm, từ xa”, ngăn chặn nhiều âm mưu chống phá ngay từ khi mới manh nha.

Trong giai đoạn này, dù số lượng hạn chế và kinh nghiệm còn non, lực lượng Công an Thanh Hóa đã lập nhiều chiến công thầm lặng nhưng hết sức vẻ vang. Đó là tổ chức bảo vệ an toàn Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời từ làng Ngô Xá, huyện Thiệu Hóa về thị xã Thanh Hóa (ngày 22/8/1945); bảo vệ cuộc mít tinh ra mắt quốc dân đồng bào (ngày 23/8/1945), bảo vệ nghiêm ngặt “Tuần lễ vàng” huy động sức dân giải quyết khó khăn tài chính của Nhà nước (từ ngày 17 đến ngày 24/9/1945)... Đặc biệt là bảo vệ tuyệt đối an toàn cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong cả nước với 96% cử tri toàn tỉnh tham gia bỏ phiếu (ngày 06/01/1946).

Để xây dựng lực lượng Công an cách mạng thống nhất, ngày 21/02/1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 23/SL thành lập Việt Nam Công an vụ; tiếp đó, ngày 18/4/1946, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng ký Nghị định số 121/NĐ quy định tổ chức Công an từ Trung ương đến địa phương. Thực hiện chủ trương ấy, cũng trong ngày 18/4/1946, Ty Công an Thanh Hóa chính thức được thành lập trên cơ sở hợp nhất Cảnh sát xung phong và Trinh sát viện, do đồng chí Phạm Văn Vinh làm Trưởng Ty, bộ máy ban đầu gồm 06 ban: Văn phòng, Căn cước, Trật tự, Hành chính, Chính trị và Tư pháp với khoảng 350 cán bộ, chiến sĩ. Phần lớn số cán bộ Công an thời kỳ đầu xuất thân từ phong trào cách mạng, từ các đội tự vệ, tuyên truyền xung phong và quần chúng yêu nước; tuy chưa được đào tạo bài bản, chưa có trang bị hiện đại, nhưng họ mang trong mình một “vũ khí” quý giá hơn tất cả - lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và ý chí bảo vệ đến cùng thành quả mà Nhân dân vừa giành được.

Trong những ngày đầu thành lập, mặc dù còn gặp rất nhiều khó khăn nhưng lực lượng Công an Thanh Hóa đã bảo vệ tuyệt đối an toàn chuyến thăm và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại tỉnh nhà (ngày 19 và 20/02/1947), xây dựng phương án bảo vệ ở mức cao nhất, bí mật nhất tại 04 điểm: Trại Phủ Hùng và khu vực Rừng Thông (huyện Đông Sơn) - nơi Bác dừng chân đầu tiên; Đình làng Hạc - nơi Bác làm việc với hơn 40 cán bộ chủ chốt của tỉnh; Chùa Đảo Viên (Chùa Hội đồng) - nơi Bác gặp gỡ nhân sĩ, trí thức, phú hào; nhà Bác Cổ (sau này là Hiệu sách nhân dân thành phố) - nơi Bác nói chuyện với hơn 2 vạn đồng bào thị xã. Trong chuyến thăm lịch sử ấy, Người để lại lời căn dặn thiêng liêng: “Tỉnh Thanh Hóa phải trở nên một tỉnh kiểu mẫu, thì phải làm sao cho mọi mặt chính trị, kinh tế, quân sự phải kiểu mẫu” - lời dạy đã trở thành kim chỉ nam soi đường cho Đảng bộ, chính quyền, quân và dân Thanh Hóa suốt chặng đường lịch sử.

Thấm nhuần lời dạy của Bác, lực lượng Công an Thanh Hóa đã từng bước bổ sung lực lượng, kiện toàn về tổ chức, chú trọng công tác đào tạo cán bộ với tinh thần mưu trí, dũng cảm, lập nên nhiều chiến công, phá tan hàng loạt các tổ chức phản động trên địa bàn tỉnh như: tổ chức phản động Quốc dân đảng tại ấp Di Linh (ngày 14/9/1945); tổ chức phản động “Mặt trận dân tộc giải phóng” ở Mậu Thôn, huyện Nông Cống (ngày 30/6/1947); tổ chức phản động “Đại Việt Duy Dân” ở 03 huyện miền núi Quan Hóa, Thường Xuân, Như Xuân (tháng 9/1947); tổ chức phản động “Mặt trận quốc gia thống nhất” ở huyện Nga Sơn (năm 1948); tổ chức phản động “Bảo hoàng” ở huyện Bá Thước (tháng 8/1952); trấn áp tổ chức phản động “Liên tôn liên minh” do bọn phản động lợi dụng đạo phật cầm đầu (ngày 25/02/1952); đập tan âm mưu tổ chức Vụ bạo loạn tại Nhà thờ Ba Làng của một số linh mục phản động, bắt và xử lý hằng trăm tên làm thất bại âm mưu của Thực dân Pháp và Đế quốc Mỹ vu khống Việt Nam vi phạm hiệp định Giơnevơ, ngăn cản quyền tự do cư trú của giáo dân và đàn áp tôn giáo góp phần đảm bảo tốt an ninh vùng tôn giáo. Những chiến công ấy đã bảo vệ vững chắc trật tự trị an trên địa bàn tỉnh, bảo vệ tuyến hậu phương chiến lược của Liên khu IV, góp phần để Thanh Hóa trở thành căn cứ vững chắc chi viện sức người, sức của, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954.

Tám mươi năm đã trôi qua, nhưng những bài học kinh nghiệm quý báu từ những ngày đầu lực lượng Công an Thanh Hóa ra đời và từng bước trưởng thành, bảo vệ chính quyền cách mạng vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn cho đến hiện nay, đó là: Bài học về lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân; bài học lấy Nhân dân làm gốc để xây dựng thế trận an ninh vững chắc; bài học về bản lĩnh chính trị, sự mưu trí, sáng tạo trong đấu tranh; bài học về công tác xây dựng lực lượng Công an với tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám hy sinh vì bình yên của đất nước. Chính những giá trị lịch sử ấy đã trở thành nền tảng tinh thần để các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Công an Thanh Hóa tiếp tục lập nên nhiều chiến công trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc hôm nay. Những người chiến sĩ Công an thời kỳ tiền khởi nghĩa ấy đã viết nên những trang sử đầu tiên bằng chính mồ hôi, trí tuệ và máu xương của mình để hôm nay, các thế hệ Công an Thanh Hóa nối tiếp những trang sử vàng bằng bản lĩnh, trách nhiệm và khát vọng cống hiến, nêu cao tinh thần “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ”, để ngọn lửa cách mạng mãi tỏa sáng trên quê hương Thanh Hóa anh hùng./.