Sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

1. Cơ sở chính trị, pháp lý

a) Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới; trong đó, yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

b) Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đề ra nhiệm vụ: “... đơn giản hoá tối đa các thủ tục hành chính; ...”.

c) Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đề ra nhiệm vụ: “... xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp; triệt để cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư, kinh doanh, hành nghề, thủ tục hành chính bất hợp lý;...”.

d) Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đề ra nhiệm vụ: “... hoàn thành việc rà soát, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không cần thiết, quy định chồng chéo, không phù hợp, cản trở sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân; thực hiện cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, ít nhất 30% chi phí tuân thủ pháp luật, ít nhất 30% điều kiện kinh doanh và tiếp tục cắt giảm mạnh trong những năm tiếp theo. Triển khai mạnh mẽ việc cung cấp dịch vụ công cho doanh nghiệp không phụ thuộc vào địa giới hành chính...”.

đ) Kết luận số 195-KL/TW ngày 26/9/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp yêu cầu: “... tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính.”; ... cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền cho cấp tỉnh, cấp xã...”.

e) Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số” đề ra nhiệm vụ: “Hoàn thành việc cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính của năm 2026 so với năm 2024 (ở Trung ương và địa phương) và phấn đấu tiếp tục cắt giảm tối thiểu 30% các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, 100% các điều kiện kinh doanh không cần thiết; ...”.

g) Chỉ thị số 02-CT/TW ngày 31/01/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong tình hình mới đề ra nhiệm vụ: “Tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, chú trọng công tác phòng ngừa...”; “... Tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm, hành vi tiêu cực, tham nhũng, khắc phục tình trạng buông lỏng quản lý nhà nước trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.”.

h) Điểm b khoản 1 Điều 4 Nghị quyết số 206/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về phương án xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật quy định “Ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn để quy định vấn đề mới, sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế quy định hiện hành theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật”; đồng thời, khoản 4 Điều 6 của Nghị quyết về tổ chức thực hiện quy định: “Cơ quan, người có thẩm quyền phải ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn quy định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để xử lý các văn bản được điều chỉnh bởi nghị quyết của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 4 của Nghị quyết này trước ngày 01/3/2027”.

i) Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hoá thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; trong đó, có lĩnh vực quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

k) Nghị quyết số 11/2026/UBTVQH16 ngày 21/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, trong đó, bổ sung nội dung trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) theo trình tự, thủ tục rút gọn.

2. Cơ sở thực tiễn

Thời gian qua, việc thi hành Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người, tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về an ninh, trật tự. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai thi hành cho thấy, một số quy định của 02 luật còn rườm rà, vẫn còn mất nhiều thời gian, chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức quản lý trong tình hình mới, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh để tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp theo các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Chính phủ, cụ thể:

a) Về Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ:

Hiện nay, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ quy định nhiều thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và trình tự quản lý; tuy nhiên, qua quá trình tổ chức thi hành cho thấy, một số quy định của Luật không còn phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và thực tiễn quản lý nhà nước, cụ thể như sau:

Về thẩm quyền thu hồi vũ khí, vật liệu nổ quân dụng, công cụ hỗ trợ và các loại giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ: Theo quy định của Luật hiện hành thì thẩm quyền thu hồi vũ khí, vật liệu nổ quân dụng, công cụ hỗ trợ và giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ, công cụ hỗ trợ đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công an do cơ quan cấp giấy phép thực hiện thu hồi, bao gồm cả Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội và Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an cấp tỉnh. Tuy nhiên, thực tế hiện nay nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp do Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội cấp giấy phép nhưng có trụ sở ở xa, nhiều địa phương khác nhau nên khi tiến hành giao nộp sẽ phát sinh chi phí vận chuyển, đi lại, bảo đảm an toàn trong quá trình vận chuyển và phải thực hiện cấp giấy phép vận chuyển cho số vũ khí, công cụ hỗ trợ để giao nộp. Do đó, để giảm thủ tục, thời gian đi lại, chi phí tuân thủ pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp thì cần thiết phân cấp thẩm quyền toàn bộ hoạt động thu hồi cho Công an cấp tỉnh, trực tiếp là Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội thực hiện.

Về thành phần hồ sơ thực hiện thủ tục hành chính: Khoản 1 Điều 20, khoản 1 Điều 25, khoản 1 Điều 53 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ quy định còn rườm rà với nhiều loại văn bản, giấy tờ khác nhau, gây lãng phí cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Vì vậy, cần thiết sửa đổi theo hướng cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ trang bị vũ khí quân dụng, vũ khí thể thao, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số.

- Về thời gian giải quyết thủ tục hành chính: Khoản 5 Điều 45 Luật quy định thời hạn cấp giấy phép kinh doanh tiền chất thuốc nổ và khoản 3 Điều 46 Luật quy định thời hạn cấp giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu tiền chất thuốc nổ còn tương đối dài, chưa đáp ứng yêu cầu tiếp tục cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính theo chủ trương của Chính phủ. Đồng thời, quy định tại điểm b khoản 3 Điều 41 và điểm c khoản 3 Điều 47 Luật mới chỉ quy định việc nộp hồ sơ thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia, chưa thống nhất với các quy định khác của Luật về việc tiếp nhận hồ sơ qua Ứng dụng định danh quốc gia. Do đó, cần thiết phải sửa đổi theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, đồng thời bổ sung hình thức nộp hồ sơ qua Ứng dụng định danh quốc gia để bảo đảm thống nhất, đồng bộ trong quá trình tổ chức thực hiện.

Về kinh doanh công cụ hỗ trợ là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự. Theo quy định hiện hành thì tổ chức, doanh nghiệp phải được cấp đồng thời Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự và Giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ; cả hai loại giấy tờ này đều do Bộ Công an cấp. Trên thực tế, hai thủ tục này có nội dung quản lý tương đồng, dẫn đến phát sinh thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ không cần thiết đối với doanh nghiệp. Vì vậy, để tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về an ninh, trật tự thì cần thiết tiếp tục nghiên cứu để bãi bỏ thủ tục cấp Giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ, chỉ thực hiện cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự; đồng thời sửa đổi, bổ sung khoản 2, khoản 4 Điều 9 và điểm đ khoản 2 Điều 49 của Luật để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Từ những phân tích nêu trên cho thấy, việc sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ là cần thiết để góp phần:

+ Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân, giảm thời gian, chi phí đi lại và chi phí tuân thủ pháp luật.

+ Cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ, điều kiện đầu tư kinh doanh và thời gian giải quyết thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

+ Đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm thống nhất trong việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia và Ứng dụng định danh quốc gia, giảm sử dụng hồ sơ giấy và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

+ Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm quản lý chặt chẽ đối với vũ khí, vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ và công cụ hỗ trợ, đồng thời khắc phục các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành Luật.

b) Về Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ:

Hiện nay, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đang quy định về thủ tục thẩm định thiết kế, kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy và cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy, cụ thể như sau:

Về thủ tục thẩm định thiết kế, kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy: Luật quy định công trình, phương tiện giao thông thuộc diện thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy để đưa vào khai thác, sử dụng thì phải thực hiện 02 thủ tục hành chính là thẩm định thiết kế và kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy. Việc thực hiện đồng thời 02 thủ tục này bản chất đều nhằm một mục đích là để xem xét, đánh giá, kiểm tra, đối chiếu việc chấp hành các quy định của pháp luật, việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong xây dựng công trình, thiết kế phương tiện giao thông để bảo đảm theo đúng hồ sơ thiết kế đã được thẩm định khi đưa công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc thực hiện đồng thời cả 02 thủ tục này trước khi đưa công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng là không cần thiết, vì gây khó khăn, tốn kém, phát sinh chi phí, thời gian, nguồn nhân lực và phải bảo đảm các điều kiện cần thiết để tổ chức thực hiện trong khi nếu chỉ thực hiện một thủ tục là thẩm định thiết kế thì vẫn đạt được mục đích như nêu trên. Do đó, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao ý thức, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong hoạt động phòng cháy, chữa cháy, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng bỏ quy định kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy và thực hiện công tác hậu kiểm kết hợp với kiểm tra an toàn về phòng cháy, chữa cháy sau khi công trình, phương tiện giao thông được đưa vào khai thác, sử dụng.

Về thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy bản chất là kiểm tra, kiểm soát về chất lượng sản phẩm trước khi đưa sản phẩm ra lưu thông trên thị trường. Tuy nhiên, để tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi hơn nữa cho tổ chức, cá nhân trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật thì cần thiết rà soát, cắt bỏ quy định về cấp giấy phép và thực hiện việc quản lý theo hướng hậu kiểm; theo đó, tổ chức, cá nhân phải chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng sản phẩm và việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa; cơ quan quản lý nhà nước thực hiện công tác hậu kiểm đối với sản phẩm, hàng hoá lưu thông trên thị trường theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hoá.

Đối với việc bỏ quy định về vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy tại Điều 44 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ: Vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy bản chất là vật liệu xây dựng thuộc lĩnh vực xây dựng đã được quy định tại Điều 8 Luật Xây dựng. Theo quy định tại khoản 2 Điều 8 Luật Xây dựng thì vật liệu, cấu kiện sử dụng cho công trình xây dựng phải theo đúng thiết kế xây dựng, chỉ dẫn kỹ thuật (nếu có) đã được phê duyệt, bảo đảm chất lượng theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Theo đó, để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, dự thảo Luật đã bỏ quy định về vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy và việc quản lý các sản phẩm này thực hiện theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Từ những phân tích nêu trên cho thấy, việc bỏ quy định kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy và bỏ quy định cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy sẽ góp phần:

+ Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và rút ngắn thời gian đưa công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng.

+ Tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới công nghệ, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, đa dạng hóa sản phẩm và năng lực của doanh nghiệp trong nước.

+ Đối với chủ đầu tư, chủ phương tiện giao thông, cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành sẽ cắt giảm được các chi phí phát sinh và không gây áp lực phải bảo đảm nguồn nhân lực, bảo đảm các điều kiện cần thiết để tổ chức thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy và cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy.

+ Nâng cao ý thức, trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ phương tiện giao thông, cơ quan, tổ chức, cá nhân phải thực hiện toàn diện, đầy đủ và chịu trách nhiệm trước pháp luật về áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, quy định của pháp luật trong hoạt động đầu tư, xây dựng công trình, thi công, giám sát thi công, nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy, đưa công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng và trong sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện giao thông, sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy.

Từ những căn cứ chính trị, pháp lý, thực tiễn nêu trên và để kịp thời thể chế hóa chủ trương phân cấp, cải cách thủ tục hành chính, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất, giảm thiểu thành phần hồ sơ, thủ tục và các yêu cầu không cần thiết, hướng đến phương thức quản lý hiện đại, minh bạch và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp thì việc xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo trình tự, thủ tục rút gọn là cần thiết.