Bỏ cấp phép lưu thông phương tiện PCCC: Doanh nghiệp được gì, chất lượng được kiểm soát thế nào?

Bỏ giấy phép, giảm thủ tục cho doanh nghiệp

Phương tiện PCCC và CNCH có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân. Vì vậy, việc quản lý chất lượng các phương tiện này luôn được Nhà nước quan tâm, thực hiện thông qua hệ thống quy định pháp luật về PCCC và CNCH, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. 

Từ ngày 01/7/2025, việc quản lý phương tiện PCCC và CNCH từng bước chuyển từ cơ chế kiểm định sang cấp giấy phép lưu thông theo Luật PCCC và CNCH và Nghị định số 105/2025/NĐ-CP. Theo đó, tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải thực hiện thủ tục đề nghị cấp giấy phép trước khi đưa phương tiện thuộc diện quản lý ra thị trường. (theo số liệu thống kế, từ ngày 01/7/2025 đến tháng 09/2026, toàn quốc tiếp nhận hơn 500 hồ sơ đề nghị cấp giấy phép lưu thông qua Cổng dịch vụ công Bộ Công an). Mặc dù góp phần kiểm soát chất lượng, thủ tục cấp phép cũng làm phát sinh thời gian chuẩn bị, hoàn thiện hồ sơ, chờ giải quyết và các chi phí tuân thủ liên quan. Việc phải chờ cấp phép trước khi lưu thông có thể ảnh hưởng đến tiến độ cung ứng thiết bị, kế hoạch kinh doanh và chi phí lưu kho của doanh nghiệp.

Nhằm tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, Bộ Công an đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 347/2026/NĐ-CP ngày 08/9/2026, đồng thời trình Quốc hội “dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ”, trong đó đề xuất bãi bỏ thủ tục cấp giấy phép lưu thông phương tiện PCCC và CNCH. Khi chính sách mới có hiệu lực, doanh nghiệp không còn phải thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép lưu thông, mà thay vào đó sẽ chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đánh giá sự phù hợp, kê khai thông tin, truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm theo mức độ rủi ro; tăng quyền chủ động gắn với trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh và các chủ thể có liên quan” qua đó giảm khâu xử lý hồ sơ hành chính, rút ngắn thời gian chờ đợi và chủ động hơn trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo đảm chất lượng sản phẩm theo quy định.

Không cấp phép trước, chất lượng vẫn phải được bảo đảm

Điểm cốt lõi của dự thảo sửa đổi Điều 44 là chuyển từ quản lý bằng giấy phép hành chính sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kết quả đánh giá sự phù hợp, kê khai thông tin và hậu kiểm. Theo dự thảo, phương tiện PCCC và CNCH sản xuất, lắp ráp trong nước hoặc nhập khẩu, trước khi lưu thông và trong quá trình lưu thông trên thị trường, phải bảo đảm chất lượng theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Đáng chú ý, phương tiện có kết quả đánh giá sự phù hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo dự thảo Điều 44 được miễn thực hiện công bố hợp quy và miễn kiểm tra chất lượng hàng hóa khi nhập khẩu theo quy định. Đây không phải là sự miễn trừ vô điều kiện. Kết quả đánh giá phải phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn được áp dụng và do tổ chức đánh giá sự phù hợp đáp ứng điều kiện pháp luật thực hiện. Cơ chế này tạo điều kiện sử dụng kết quả thử nghiệm, chứng nhận hợp lệ của tổ chức trong nước và nước ngoài, hạn chế đánh giá trùng lặp, tiết kiệm chi phí và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, thiết bị mới.

Song song với đó, phương tiện PCCC và CNCH phải được kê khai thông tin trước khi lưu thông. Theo Điều 21 Nghị định số 347/2026/NĐ-CP, việc kê khai được thực hiện trên hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy, theo Mẫu số PC24. Đối với phương tiện thuộc diện miễn công bố hợp quy, phải gửi kèm kết quả đánh giá sự phù hợp theo quy định. Trường hợp hệ thống chưa vận hành hoặc chưa đáp ứng yêu cầu tiếp nhận, xử lý thông tin, việc kê khai được thực hiện bằng văn bản hoặc phương thức điện tử khác gửi cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền.

Cần khẳng định, kê khai thông tin không phải là xin cấp một loại giấy phép mới. Đây là nghĩa vụ cung cấp thông tin nhằm xác định nguồn gốc, đặc tính kỹ thuật, tổ chức chịu trách nhiệm về sản phẩm, phục vụ giám sát chất lượng và truy xuất khi cần thiết. Việc tiếp nhận thông tin kê khai không đồng nghĩa cơ quan nhà nước chứng nhận sản phẩm đạt chất lượng.

Tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm phương tiện không đạt chất lượng

Khi bỏ thủ tục cấp phép, trách nhiệm bảo đảm chất lượng trước hết thuộc về tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh. Doanh nghiệp phải kiểm soát chất lượng, kê khai trung thực, lưu giữ tài liệu chứng minh sự phù hợp và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm đưa ra thị trường. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, trọng tâm chuyển sang quản lý dữ liệu, phân tích rủi ro, kiểm tra chất lượng thực tế, lấy mẫu thử nghiệm, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Thông tin kê khai giúp cơ quan chức năng nhận diện chủ thể chịu trách nhiệm, chủng loại, xuất xứ, thông số kỹ thuật và căn cứ đánh giá chất lượng. Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu không phù hợp, cơ quan có thẩm quyền có thể kiểm tra, yêu cầu khắc phục, cảnh báo, thu hồi hoặc xử lý theo quy định. Đây là sự chuyển đổi từ quản lý chủ yếu bằng hồ sơ trước lưu thông sang giám sát chất lượng trong quá trình lưu thông. Muốn chính sách phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, năng lực thử nghiệm, cơ sở dữ liệu và cơ chế phối hợp hậu kiểm.

Cần lưu ý, theo khoản 2 Điều 41 Nghị định số 347/2026/NĐ-CP, các quy định về kê khai và quản lý chất lượng phương tiện có hiệu lực cùng thời điểm Luật sửa đổi có hiệu lực. Trong thời gian chuyển tiếp, khi Luật sửa đổi chưa có hiệu lực, thủ tục cấp giấy phép lưu thông vẫn được thực hiện theo quy định hiện hành.

Người mua cần nhận biết phương tiện đạt chuẩn như thế nào?

Cải cách thủ tục hành chính không làm thay đổi yêu cầu bảo đảm an toàn đối với phương tiện PCCC và CNCH. Người mua, người sử dụng cần lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng; kiểm tra nhãn hàng hóa, tên nhà sản xuất hoặc nhập khẩu, ký mã hiệu, thông số kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và tài liệu chứng minh chất lượng phù hợp. Khi có hệ thống cơ sở dữ liệu PCCC và CNCH, sẽ cho phép người dân, doanh nghiệp có thể tra cứu, đối chiếu thông tin kê khai với sản phẩm thực tế. Tuy nhiên, không nên coi việc sản phẩm đã được kê khai hoặc có một giấy chứng nhận bất kỳ là bằng chứng bảo đảm tuyệt đối về chất lượng. Nếu phát hiện sản phẩm không rõ nguồn gốc, có dấu hiệu giả mạo, sai lệch thông tin hoặc không hoạt động đúng yêu cầu, người sử dụng cần phản ánh đến đơn vị cung cấp hoặc cơ quan có thẩm quyền để được kiểm tra, xử lý.

Việc sửa đổi Điều 44 Luật PCCC và CNCH thể hiện quyết tâm cải cách thể chế, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Bỏ giấy phép không có nghĩa là bỏ kiểm soát chất lượng; giảm thủ tục phải đi đôi với nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, tăng cường hậu kiểm và bảo vệ an toàn cho người dân.