Trong thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ, internet và mạng xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối con người, chia sẻ thông tin và lan tỏa các giá trị văn hóa, tín ngưỡng; không gian mạng đã trở thành một “diễn đàn xã hội” mới, nơi các hoạt động truyền bá giáo lý, sinh hoạt tôn giáo, kết nối cộng đồng tín đồ diễn ra ngày càng sôi động. Tuy nhiên, thực tiễn thời gian qua cho thấy có không ít hiện tượng tôn giáo bị một số đối tượng xấu lợi dụng phục vụ mục tiêu “diễn biến hòa bình”, gây nhiễu loạn thông tin, tác động tiêu cực đến nhận thức và niềm tin tôn giáo của quần chúng nhân dân. Đặc biệt, với sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo và truyền thông số, việc tạo ra nội dung giả mạo như cắt ghép video, thông tin xuyên tạc hay tài khoản giả ngày càng dễ dàng hơn. Điều này khiến nhiều người khó phân biệt đúng sai nếu không có kỹ năng tiếp nhận thông tin một cách tỉnh táo.
Nhiều “hiện tượng tôn giáo” đã được cắt ghép, bóp méo và “kịch bản hóa”, thổi phồng nhằm thu hút sự quan tâm của dư luận, trở thành vấn đề “nóng”, phức tạp được xã hội quan tâm nhằm phục vụ mục đích thu hút tương tác, thậm chí xa hơn là định hướng dư luận theo chiều hướng tiêu cực, sai lệch . “Hiện tượng Thích Minh Tuệ”, “xã lợi tóc Phật” hay các fanpage kêu gọi tu tập theo các “hiện tượng tôn giáo lạ”, Pháp luân công là những minh chứng rõ nét. Chính những điều đó làm hình thành các định kiến sai lệch, phiến diện về hoạt động tôn giáo, ảnh hưởng đến niềm tin của một bộ phận quần chúng. Từ việc cắt ghép “cường điệu hóa” các “hiện tượng tôn giáo lạ” đã làm nhiều người mê muội, tin theo một cách mù quáng dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng.
Các hoạt động này đem lại lợi ích kinh tế cho một bộ phận tổ chức, cá nhân thông qua việc “kinh doanh mạng xã hội” nhưng những đối tượng chống đối chính trị đã khai thác để suy diễn, thậm chí xuyên tạc nhằm kích động cảm xúc đám đông, làm nảy sinh tâm lý hoài nghi, chia rẽ trong cộng đồng tín đồ và quần chúng nhân dân, hướng mũi nhọn chống phá Đảng, Nhà nước. Mặc dù các hoạt động trên chưa xâm hại trực tiếp đến an ninh, trật tự nhưng tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp theo xu hướng lệch chuẩn, diễn biến trở thành biểu hiện điển hình của chiến lược “diễn biến hòa bình” trong điều kiện mới, từ đó từng bước làm suy giảm niềm tin, gây mất ổn định từ bên trong.
Trước những diễn biến ngày càng phức tạp của viec lợi dụng các hoạt động tôn giáo, các “hiện tượng tôn giáo lạ, Pháp luân công” trên không gian mạng, việc nhận diện đúng bản chất và nâng cao năng lực phòng ngừa, “miễn dịch” thông tin trong xã hội không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là giải pháp căn cơ, lâu dài trong bảo đảm an ninh trên lĩnh vực tôn giáo, an ninh mạng. Trong đó, ý thức, trách nhiệm của mỗi cá nhân nhằm nâng cao “khả năng miễn dịch” trước các thông tin sai lệch là giải pháp then chốt quan trọng giúp ngăn chặn những tác động tiêu cực từ việc lợi dụng vấn đề tôn giáo trên không gian mạng.
Trước hết, mỗi cá nhân cần nâng cao nhận thức và hiểu biết về pháp luật, quyền tự do tín ngưỡng cũng như trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội. Việc hiểu đúng về tôn giáo sẽ giúp bản thân không bị lôi kéo bởi những thông tin sai lệch hoặc các hoạt động mê tín, cực đoan. Bên cạnh đó, mỗi người cần biết chọn lọc và kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ trên mạng xã hội. Không nên tin ngay vào các bài viết, video hoặc livestream có nội dung giật gân, kích động hay kêu gọi quyên góp thiếu minh bạch. Khi gặp thông tin chưa rõ nguồn gốc, cần tham khảo từ các cơ quan chức năng hoặc kiểm chứng từ nguồn tin chính thống. Khi dùng mạng xã hội cần ứng xử văn minh, tôn trọng tín ngưỡng và quan điểm của người khác, tránh phát ngôn xúc phạm hoặc kích động mâu thuẫn liên quan đến tôn giáo. Điều này góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh và đoàn kết trong cộng đồng. Tích cực tuyên truyền những giá trị tốt đẹp như lòng nhân ái, tinh thần hướng thiện và ý thức sống có trách nhiệm. Đồng thời, khi phát hiện các hành vi lợi dụng tôn giáo để trục lợi, lừa đảo hoặc gây mất ổn định xã hội, cần kịp thời báo cho cơ quan chức năng để xử lý theo quy định pháp luật.
Ngoài ra, cần phát huy vai trò "chủ thể" của các tổ chức tôn giáo trong không gian số. Các tổ chức tôn giáo cần chủ động xây dựng kênh thông tin chính thức trên các nền tảng mạng xã hội. Qua đó nhằm tạo ra nguồn thông tin chuẩn xác, kịp thời, góp phần định hướng dư luận ngay từ bên trong cộng đồng tín đồ.
Đối với các cơ quan quản lý nhà nước trên lĩnh vực viễn thông, cần kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống trong quản lý không gian mạng. Bên cạnh việc lan tỏa thông tin tích cực, cần kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng tôn giáo để xuyên tạc, kích động, đặc biệt là các tài khoản ẩn danh, các kênh chuyên phát tán nội dung sai lệch có chủ đích.
Như vậy, trong bối cảnh truyền thông số hiện nay, cuộc đấu tranh với các thủ đoạn lợi dụng tôn giáo không còn diễn ra chủ yếu trên “không gian thực” mà đã chuyển mạnh sang “không gian nhận thức”. Do đó, nâng cao sức đề kháng trước thông tin xấu độc không chỉ là giải pháp tình thế mà là yêu cầu chiến lược, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng, củng cố niềm tin xã hội và giữ vững ổn định chính trị, xã hội trong tình hình mới.
