Thời gian qua, tình trạng mua bán trái phép hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT) tiếp tục diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có Thanh Hóa. Dưới tác động của quá trình chuyển đổi số và việc sử dụng hóa đơn điện tử, các đối tượng phạm tội đã liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn hoạt động theo hướng tinh vi, khép kín và có sự cấu kết chặt chẽ giữa nhiều cá nhân, doanh nghiệp. Không ít đường dây đã thành lập các doanh nghiệp "ma", doanh nghiệp không phát sinh hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế nhưng vẫn đăng ký phát hành hóa đơn điện tử để bán trái phép cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu hợp thức hóa chứng từ. Việc giao dịch chủ yếu được thực hiện thông qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, tài khoản ngân hàng và các nền tảng điện tử, khiến công tác phát hiện, đấu tranh của lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn.
Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa đã phát hiện, xử lý nhiều vụ án liên quan đến hành vi mua bán trái phép hóa đơn, góp phần ngăn chặn tình trạng thất thu ngân sách và làm trong sạch môi trường kinh doanh. Các vụ án được triệt phá đều cho thấy quy mô giao dịch rất lớn, liên quan đến nhiều doanh nghiệp ở nhiều tỉnh, thành phố, với giá trị hóa đơn được mua bán lên tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng. Điều này cho thấy loại tội phạm về hóa đơn không còn diễn ra nhỏ lẻ mà đã hình thành các đường dây hoạt động có tổ chức, lợi dụng những kẽ hở trong công tác quản lý doanh nghiệp và sự phát triển của công nghệ để thực hiện hành vi phạm tội.
.png)
Theo cơ quan chức năng, mục đích của việc mua trái phép hóa đơn GTGT chủ yếu nhằm hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn đầu vào; nâng khống chi phí sản xuất, kinh doanh để giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp; hợp thức hồ sơ thanh quyết toán các công trình, dự án hoặc sử dụng hóa đơn để kê khai khấu trừ thuế GTGT trái quy định. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp không hề mua bán hàng hóa, không phát sinh giao dịch thực tế nhưng vẫn sử dụng hóa đơn nhằm tạo ra chứng từ hợp pháp trên giấy tờ để che giấu các hành vi vi phạm pháp luật về thuế.
Đáng chú ý, qua công tác điều tra, nhiều doanh nghiệp thừa nhận nhận thức được việc mua bán hóa đơn là hành vi trái pháp luật nhưng vẫn chấp nhận thực hiện vì cho rằng lợi ích kinh tế mang lại lớn hơn rủi ro phải đối mặt. Một số doanh nghiệp còn có tâm lý chủ quan, cho rằng nếu bị cơ quan thuế hoặc cơ quan điều tra phát hiện thì chỉ cần điều chỉnh hồ sơ kê khai, loại bỏ các hóa đơn không hợp pháp hoặc nộp bổ sung số tiền thuế thiếu là có thể khắc phục hậu quả. Chính nhận thức sai lệch này đã khiến không ít doanh nghiệp vô tình hoặc cố ý tiếp tay cho các đường dây mua bán hóa đơn hoạt động ngày càng tinh vi, phức tạp.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc mua bán hoặc sử dụng hóa đơn không hợp pháp không chỉ gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh, tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp chấp hành nghiêm pháp luật với các doanh nghiệp cố tình gian lận. Hành vi này còn gây khó khăn cho công tác quản lý tài chính, kế toán, làm suy giảm tính minh bạch của nền kinh tế và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nhiều loại tội phạm khác như trốn thuế, rửa tiền, tham ô, tham nhũng hoặc lợi dụng doanh nghiệp để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Đối với chính doanh nghiệp vi phạm, những lợi ích có được từ việc mua hóa đơn trái phép chỉ mang tính trước mắt nhưng hậu quả phải gánh chịu lại rất nặng nề. Toàn bộ các khoản chi sử dụng hóa đơn không hợp pháp sẽ bị loại khỏi chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp; số thuế GTGT đầu vào tương ứng cũng không được khấu trừ. Doanh nghiệp còn phải truy nộp số thuế thiếu, tiền chậm nộp và chịu các khoản xử phạt theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.
Nghiêm trọng hơn, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân có hành vi mua bán hoặc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Trốn thuế theo Điều 200 hoặc tội Mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước theo Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), với mức hình phạt cao nhất lên đến 7 năm tù. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, thậm chí bị tịch thu tài sản theo quy định của pháp luật.
Không chỉ đối mặt với các chế tài pháp lý, doanh nghiệp vi phạm còn đứng trước nguy cơ bị đưa vào diện quản lý rủi ro cao về thuế, thường xuyên bị thanh tra, kiểm tra, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Uy tín doanh nghiệp đối với đối tác, khách hàng, tổ chức tín dụng và nhà đầu tư cũng bị suy giảm nghiêm trọng, kéo theo nhiều hệ lụy lâu dài về thương hiệu và khả năng phát triển trên thị trường.
Trong bối cảnh cơ quan thuế đang đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối dữ liệu với ngân hàng, sàn thương mại điện tử, cơ quan đăng ký kinh doanh và nhiều cơ quan quản lý nhà nước khác, việc phát hiện các hành vi mua bán hóa đơn trái phép ngày càng thuận lợi và hiệu quả hơn. Mọi giao dịch bất thường về hóa đơn, doanh thu hay dòng tiền đều có thể được phân tích, đối chiếu thông qua hệ thống dữ liệu điện tử, qua đó kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.
Trước thực trạng trên, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa khuyến cáo các doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân hoạt động sản xuất, kinh doanh cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về hóa đơn, chứng từ và thuế; tuyệt đối không mua bán, sử dụng hóa đơn GTGT bất hợp pháp dưới bất kỳ hình thức nào. Khi phát sinh hoạt động mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ cần thực hiện đầy đủ việc lập, quản lý và sử dụng hóa đơn theo đúng quy định; đồng thời chủ động rà soát, kiểm tra tính hợp pháp của các hóa đơn, chứng từ trước khi kê khai thuế để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.
Mỗi doanh nghiệp cần xác định việc tuân thủ pháp luật về thuế và hóa đơn không chỉ là nghĩa vụ bắt buộc mà còn là yếu tố quan trọng để xây dựng uy tín, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Việc nói không với hóa đơn khống, hóa đơn bất hợp pháp chính là góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh công khai, minh bạch, bình đẳng; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước, phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn./.
