Nhận diện tội phạm buôn lậu: Nâng cao ý thức phòng ngừa, chung tay bảo vệ nền kinh tế và quyền lợi người tiêu dùng

Buôn lậu là một trong những loại tội phạm kinh tế nguy hiểm, xâm phạm nghiêm trọng đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, gây thất thu ngân sách, làm ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Trong bối cảnh hoạt động giao thương ngày càng phát triển, các đối tượng buôn lậu không ngừng thay đổi phương thức, thủ đoạn để đối phó với lực lượng chức năng, đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý nhà nước và đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Việc nhận diện đúng bản chất của hành vi buôn lậu, hiểu rõ các quy định của pháp luật và nâng cao ý thức cảnh giác trong Nhân dân là yếu tố quan trọng góp phần phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh hiệu quả với loại tội phạm này.

Buôn lậu là gì?

Buôn lậu là hành vi mua bán, vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ, kim khí quý, đá quý qua biên giới quốc gia hoặc từ khu phi thuế quan (khu kinh tế cửa khẩu, khu chế xuất...) vào nội địa hoặc ngược lại mà không thực hiện đầy đủ các quy định về khai báo hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; khai báo gian dối hoặc không có giấy phép theo quy định của pháp luật.

Mục đích của các đối tượng buôn lậu là trốn tránh nghĩa vụ thuế, thu lợi bất chính hoặc đưa các mặt hàng cấm, hàng hóa hạn chế kinh doanh vào lưu thông trên thị trường. Hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển ổn định của nền kinh tế.

Phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi

Thực tế cho thấy, các đối tượng buôn lậu thường xuyên thay đổi phương thức hoạt động nhằm né tránh sự phát hiện, xử lý của các lực lượng chức năng.

Một trong những thủ đoạn phổ biến hiện nay là lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến để quảng cáo các mặt hàng "xách tay", "hàng thanh lý hải quan", "hàng miễn thuế", "hàng giá gốc" với mức giá thấp hơn nhiều so với thị trường nhằm đánh vào tâm lý ham hàng rẻ của người tiêu dùng. Tuy nhiên, phần lớn các mặt hàng này đều không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp, không rõ nguồn gốc xuất xứ, thậm chí là hàng nhập lậu, hàng giả, hàng nhái hoặc hàng kém chất lượng.

Ngoài ra, hàng lậu còn được cất giấu tinh vi trong các lô hàng hợp pháp, khai báo sai về chủng loại, số lượng, trị giá hàng hóa hoặc chia nhỏ để vận chuyển qua các đường mòn, lối mở, khu vực biên giới, lợi dụng đêm tối, địa hình hiểm trở nhằm trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của lực lượng Hải quan, Bộ đội Biên phòng và các lực lượng chức năng.

Đáng chú ý, các đối tượng còn lợi dụng hoàn cảnh khó khăn của người dân khu vực biên giới để thuê vận chuyển hàng hóa trái phép; mượn căn cước công dân, thông tin cá nhân để đứng tên nhận hàng từ nước ngoài gửi về hoặc sử dụng tài khoản ngân hàng của người khác nhằm che giấu dòng tiền, gây khó khăn cho công tác điều tra, xác minh.

Ảnh minh họa: Lực lượng chức năng kiểm tra hàng hóa nhập lậu.

Hệ lụy nghiêm trọng đối với nền kinh tế và đời sống xã hội

Hoạt động buôn lậu gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với nền kinh tế. Trước hết, hành vi này làm thất thu ngân sách Nhà nước do trốn tránh nghĩa vụ thuế, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh không bình đẳng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong nước, làm suy giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Đối với người tiêu dùng, hàng nhập lậu thường không được kiểm định chất lượng, không bảo đảm tiêu chuẩn an toàn, không rõ nguồn gốc xuất xứ và không có cơ chế bảo hành. Đặc biệt, đối với các mặt hàng như thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc chữa bệnh, thực phẩm chức năng, đồ điện tử..., việc sử dụng hàng nhập lậu có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu

Pháp luật Việt Nam quy định các chế tài nghiêm khắc nhằm xử lý các hành vi buôn lậu, góp phần bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước và giữ gìn trật tự, kỷ cương trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Đối với các hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân, tổ chức vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về hải quan và thương mại. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và giá trị tang vật, mức phạt tiền có thể lên đến hàng trăm triệu đồng đối với cá nhân và gấp đôi đối với tổ chức. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; bị tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Đối với các trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 188 Bộ luật Hình sự, người phạm tội sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, hàng hóa phạm pháp có giá trị đặc biệt lớn hoặc thu lợi bất chính lớn, mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 20 năm tù. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc hành nghề theo quy định của pháp luật.

Đối với pháp nhân thương mại phạm tội, mức phạt tiền có thể từ 300 triệu đồng đến 15 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Công an tỉnh Thanh Hóa quyết liệt đấu tranh với tội phạm buôn lậu

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an, Tỉnh ủy và UBND tỉnh về tăng cường đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế, Công an tỉnh Thanh Hóa đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nghiệp vụ, tập trung đấu tranh, triệt xóa các đường dây buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới.

Trong năm 2026, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố 08 vụ án với 54 bị can liên quan đến tội phạm buôn lậu; thu giữ số lượng hàng hóa có giá trị lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Điển hình là chuyên án đấu tranh, triệt phá đường dây buôn lậu vàng có tổ chức hoạt động liên tỉnh, xuyên quốc gia từ Campuchia về Việt Nam và đường dây buôn lậu kim cương từ Trung Quốc vào Việt Nam để tiêu thụ, thu lợi bất chính từ chênh lệch giá.

Kết quả điều tra xác định, các đối tượng đã buôn lậu và đưa ra thị trường tiêu thụ khoảng 200kg vàng, tương đương gần 1.000 tỷ đồng, thu lợi bất chính hơn 5 tỷ đồng; buôn lậu khoảng 28.000 viên kim cương với tổng giá trị ước tính khoảng 280 tỷ đồng. Quá trình khám xét, lực lượng Công an đã thu giữ 1.100 viên kim cương các loại cùng nhiều tài liệu, tang vật có liên quan phục vụ công tác điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Những kết quả đạt được đã góp phần kiềm chế hoạt động buôn lậu, bảo đảm an ninh kinh tế, giữ vững trật tự, an toàn xã hội và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh.

Phát huy vai trò của Nhân dân trong phòng, chống tội phạm buôn lậu

Đấu tranh phòng, chống tội phạm buôn lậu là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng, mỗi người dân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, trở thành người tiêu dùng thông thái, chỉ mua hàng tại các cơ sở kinh doanh uy tín; không sử dụng, tiêu thụ hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Đồng thời, tuyệt đối không tham gia vận chuyển, tàng trữ, mua bán hàng lậu dưới bất kỳ hình thức nào; không cho mượn căn cước công dân, thông tin cá nhân hoặc tài khoản ngân hàng khi chưa xác định rõ mục đích sử dụng; không nhận vận chuyển hoặc nhận hộ các bưu kiện không rõ nguồn gốc.

Khi phát hiện các hành vi có dấu hiệu buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ hàng hóa trái phép hoặc các điểm tập kết hàng hóa nghi vấn, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an hoặc chính quyền địa phương để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định.

Mỗi tin báo của người dân, mỗi hành động chấp hành nghiêm pháp luật sẽ góp phần cùng các lực lượng chức năng ngăn chặn, đẩy lùi tội phạm buôn lậu, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, giữ vững an ninh kinh tế, trật tự, an toàn xã hội và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.