Đề xuất bổ sung tội xâm phạm dữ liệu cá nhân vào Bộ luật hình sự: khắc phục lỗ hổng pháp lý, siết chặt bảo vệ thông tin cá nhân

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn và hội nhập quốc tế

Thời gian qua, hoạt động thu thập, mua bán và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân tại Việt Nam diễn ra ngày càng phức tạp trên mạng Internet. Dữ liệu bị đánh cắp không chỉ xâm phạm nghiêm trọng đến quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm mà còn bị lợi dụng cho nhiều hành vi vi phạm pháp luật nguy hiểm như: lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cưỡng đoạt tài sản, thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, công khai hóa trái phép thông tin về tài khoản ngân hàng...

Hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân cùng lúc đe dọa đến an toàn danh tính, an ninh dữ liệu, trật tự quản lý kinh tế số và an ninh trật tự xã hội. Do đó, việc dự thảo Bộ luật Hình sự đề xuất bổ sung “Tội xâm phạm dữ liệu cá nhân” và “Tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân” là bước đi cần thiết nhằm: Xử lý kịp thời các hành vi mới gây nguy hiểm cho xã hội; Phân hóa rõ trách nhiệm giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự; Đảm bảo tính đồng bộ với các quy định pháp luật chuyên ngành hiện hành và tương thích với Công ước của Liên hợp quốc về Chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội).

Hình ảnh các đối tượng tội phạm Công nghệ cao do Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá. 

Các đối tượng đã sử dụng dữ liệu cá nhân bị mua bán trái phép để thực hiện hành vi phạm tội.

Theo dự thảo, các hành vi thu thập, xử lý, mua bán, trao đổi, tặng cho, công khai hóa, chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật hoặc cố ý làm lộ, mất dữ liệu cá nhân của người khác (nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 291) sẽ bị xử lý hình sự theo các mức độ sau:

Khung cơ bản (Khoản 1)

1. Người nào thực hiện hành vi thu thập, xử lý, mua bán, trao đổi, tặng cho, công khai hóa, chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật hoặc cố ý làm lộ, mất dữ liệu cá nhân của người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 291 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 400.000.000 đồng;

b) Gây thiệt hại từ 200.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;

c) Xâm phạm dữ liệu cá nhân cơ bản từ 10.000 chủ thể dữ liệu đến dưới 15.000 chủ thể dữ liệu, dữ liệu cá nhân nhạy cảm từ 2.000 chủ thể dữ liệu đến dưới 3.000 chủ thể dữ liệu.

Khung tăng nặng (Khoản 2):

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 400.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Có tính chất chuyên nghiệp;

c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

d) Phạm tội 02 lần trở lên;

đ) Xâm phạm dữ liệu cá nhân cơ bản 15.000 chủ thể dữ liệu trở lên, dữ liệu cá nhân nhạy cảm 3.000 chủ thể dữ liệu trở lên;

e) Gây thiệt hại 1.000.000.000 đồng trở lên;

g) Thu lợi bất chính 400.000.000 đồng trở lên;

h) Làm nạn nhân tự sát;

i) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc quan hệ đối ngoại của Việt Nam;

k) Sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân của người khác để thành lập doanh nghiệp, mở tài khoản thanh toán, tài khoản chứng khoán, ví điện tử, tài khoản ngân hàng, tài khoản tiền di động, tài khoản tài sản số hoặc các loại tài khoản số có chức năng giao dịch tài chính, tiền tệ.

Hình phạt bổ sung đối với cá nhân (Khoản 3)

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Siết chặt trách nhiệm đối với pháp nhân thương mại (khoản 4)

Lần sửa đổi này cũng xác định rõ trách nhiệm hình sự của các tổ chức, doanh nghiệp (pháp nhân thương mại) nếu vi phạm:

4. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:

a) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm;

b) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 năm đến 03 năm;

c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;

d) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực từ 01 năm đến 03 năm.

Điều luật vẫn đang trong quá trình dự thảo, tuy nhiên việc đề xuất bổ sung Điều 291a vào Bộ luật Hình sự là hành lang pháp lý quan trọng, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền riêng tư và an toàn thông tin của công dân trên không gian mạng. Quy định này không chỉ tạo chế tài đủ sức răn đe đối với các hành vi vi phạm của cá nhân, mà còn buộc các doanh nghiệp, tổ chức phải nâng cao trách nhiệm trong việc quản lý, bảo mật dữ liệu khách hàng./.